Procesi për plotësimin e vendit vakant në Gjykatwn e Lartë tw Shqipërisë po kthehet në një skandal. Në një moment kur reforma në drejtësi synon të rikthejë besimin e qytetarëve tek institucionet, çdo procedurë për emërimet në majën e sistemit gjyqësor pritet të jetë transparente, e verifikueshme dhe e mbështetur në standardet më të larta profesionale. Megjithatë, në krye të drejtësisë po vendosen emra të lidhur me politikën dhe me krimin e organizuar. Kjo për faktin se lidhjet e errëta të Valbona Sanxhaktarit me botën e krimit dyshohet se janë edhe sot e kësaj dite të dukshme.
Në këtë kontekst, në listën e kandidatëve për një vend në Gjykatën e Lartë është përfshirë edhe emri i Valbona Sanxhaktarit, një figurë që ka pasur role të ndryshme në institucione të rëndësishme shtetërore gjatë viteve të fundit dhe që padyshim konsiderohet një figurë e lidhur politikisht me Partinë Socialiste. Gjithashtu, lidhjet e saj të dyshuara me krimin e organizuar e bëjnë të dyshimtë përzgjedhjen e saj në krye të Gjykatës së Lartë, jo vetëm nga aspekti politik, por edhe për faktin se lindin dyshime se një anëtare e Gjykatës së Lartë mund të përzgjidhet nën ndikimin e krimit të organizuar. Përfshirja e saj në këtë proces ka ngritur pikëpyetje mbi drejtësinë, e cila nuk duhet të udhëhiqet nga investimi politik apo nga ndikimi i krimit të organizuar, veçanërisht për shkak të karrierës së saj institucionale dhe të disa pikëpyetjeve që janë ngritur lidhur me procesin e përzgjedhjes dhe lidhjet e saj të dyshuara me krimin e organizuar.
Sanxhaktari ka ushtruar më parë detyrë pranë Komisionin e Pavarur tw Kualifikimit, një nga institucionet më të rëndësishme të reformës në drejtësi. KPK ka qenë përgjegjës për procesin e rivlerësimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve, një proces që ka ndryshuar në mënyrë rrënjësore strukturën e sistemit gjyqësor shqiptar. Vendimet e këtij institucioni kanë pasur ndikim të drejtpërdrejtë në karrierën e shumë magjistratëve dhe për këtë arsye aktiviteti i tij është ndjekur me vëmendje të madhe nga publiku dhe media. Në shumë raste është ngritur pretendimi se ky proces ka funksionuar më tepër si një veting politik sesa si një proces i mirëfilltë ligjor, pasi vetë Sanxhaktari dyshohet se nuk ka plotësuar kriteret për të qenë në krye të këtij institucioni.
Pas kësaj periudhe, Sanxhaktari ka mbajtur edhe një pozicion drejtues në administratën qendrore, duke ushtruar detyrë pranë Kryeministria e Shqipërisë. Ky tranzicion nga një institucion i reformës në drejtësi drejt një funksioni të rëndësishëm në administratën ekzekutive ka ngjallur diskutime në disa qarqe të ekspertëve të drejtësisë, të cilët theksojnë rëndësinë e ruajtjes së distancës institucionale midis strukturave të drejtësisë dhe administratës politike.
Ndërkohë, procesi i përzgjedhjes për Gjykatën e Lartë në vetvete është një nga proceset më delikate në sistemin institucional të vendit. Ky institucion është autoriteti më i lartë gjyqësor dhe ka rol vendimtar në interpretimin e ligjit dhe në garantimin e unifikimit të praktikës gjyqësore. Për këtë arsye, çdo kandidat për këtë institucion duhet të kalojë në një proces të thelluar verifikimi profesional, etik dhe financiar.
Proceset e emërimeve në nivelet më të larta të sistemit gjyqësor duhet të shoqërohen me një transparencë maksimale dhe me verifikime të detajuara nga institucionet përkatëse, në mënyrë që të shmanget çdo dyshim mbi integritetin dhe pavarësinë e kandidatëve dhe jo të përzgjidhen në mënyrë të fshehtë persona të lidhur me grupe kriminale në krye të Gjykatës së Lartë.
Për më tepër, ekspertët theksojnë se përzgjedhja e anëtarëve të Gjykatës së Lartë nuk duhet të perceptohet si një proces i mbyllur institucional, por si një procedurë që kërkon llogaridhënie dhe transparencë publike, si dhe një hetim të thellë mbi tre kriteret kryesore: pastërtinë e figurës, pasurinë dhe aftësinë profesionale. Në lidhje me pastërtinë e figurës janë ngritur dyshime për lidhje të mundshme me grupe kriminale, ndërsa njëkohësisht është përmendur se ajo ka qenë subjekt hetimi nga ana e Prokurorisë së Tiranës për veprën penale të vjedhjes duke shpërdoruar detyrën, fakt që sipas pretendimeve nuk është deklaruar. Gjithashtu janë ngritur dyshime edhe në lidhje me pasurinë, pasi thuhet se Sanxhaktari zotëron pasuri të konsiderueshme financiare, për të cilat dyshohet se mund të kenë burime të pajustifikuara ose të lidhura me korrupsionin.
Nga ana tjetër, edhe në aspektin profesional janë ngritur pikëpyetje, pasi sipas pretendimeve Valbona Sanxhaktari nuk ka rezultuar e suksesshme në Shkollën e Magjistraturës dhe megjithatë sot është kandidate për një nga pozicionet më të larta në sistemin gjyqësor shqiptar.
Në një sistem demokratik, besimi i qytetarëve tek drejtësia ndërtohet jo vetëm përmes vendimeve gjyqësore, por edhe përmes mënyrës se si përzgjidhen dhe emërohen gjyqtarët që do të marrin këto vendime.
Në këtë kuadër, çdo pikëpyetje që lind në opinionin publik lidhur me procesin e përzgjedhjes së kandidatëve për Gjykatën e Lartë duhet të trajtohet me seriozitet nga institucionet përgjegjëse. Verifikimi i plotë i figurës, integritetit profesional dhe transparencës financiare të kandidatëve mbetet një element thelbësor për të garantuar që ky institucion të funksionojë me standardet më të larta të pavarësisë dhe integritetit.
Në fund të fundit, procesi i emërimit në Gjykatën e Lartë është më shumë se një procedurë administrative. Ai është një test për funksionimin e reformës në drejtësi dhe për aftësinë e institucioneve shqiptare për të garantuar një sistem gjyqësor të pavarur, profesional dhe të besueshëm në sytë e qytetarëve.