Në filim të viteve 60 teksa shqipëria e Enver Hoxhës shijonte mjaltin e miqësisë me Kinën e Maos, zyra e sektorit të drejtorisë së marrëdhënieve me jashtë në Aparatin e Komitetit të Partisë do të tronditej nga një lajm i publikuar në faqen e parë të të përjavshmes gjermano perëndimore “Der Stern” që kishte titullin “ish shefi i Gestapos Hajnrih Myler strehohet në Shqipëri”.
Akuza shigjetonte drejtëpërdrejtë regjimin komunist të Enverit, por më keq, brenda harkut kohor të një muaji të gjitha mediat do të publikonin të njëjtin lajm.
Kush ishte Hajnrih Myler?
“Nuk është e rastit që një vëmendje e madhe mediatike dhe jo vetëm si në Europën Perëndimore dhe Lindore u fokusuan te figura e Hajnrih Myler për shkak të funksionit që ai mbante si shef i Gestapos, e cila në vetëvete ishte një formacion represiv. Myler vinte me një kreshento profesionale, kishte qenë ushtar i thjeshtë në pjesën e dytë të luftës së parë Botërore”, thotë studiuesi Armand Plaka.
Karriera e Myler merr të përpjetën pas ardhjes në pushtet të Hitlerit. Në vitin 1933 i besohet një nga sektorët më të rëndësishëm të policisë sekrete naziste, të quajtur Gestapo. Struktura kishte për detyrë ndjekjen dhe eliminimin e hebrenjve dhe komunistëve.
“Myler ka qenë një nga figurat kryesore të regjimit nazist dhe ka drejtuar një institucion persekutimi, shtypje dhe raprezaljesh mbi të cilat mbështetej regjimi nazist”, thotë Memush Habilaj, studiues dhe ish ushtarak.
Në 1935 emërohet zv.drejtori i përgjithshëm i Gestapos duke u bërë përgjegjës për e vrasjen e mijëra kundërshtarëve të Hitlerit.
Në 20 janar 1942 Myler mori pjesë në konferencën ku u vendos shfarosja e hebrenjve.
Pas eliminimit fizik të ish shefit të tij reinhard heydrich në qershor 1942 nga dy atentatorë çekë të parashutuar prej britanikëve, gjeneral Myler zë vendin e tij. Myler e mbajni këtë post deri në fund të luftës. Ai ishte për 12 vite me radhë një nga njerëzit më të besuar të Hitlerit. Në 1 maj 1945 ai do të shihej i gjallë për herë të fundit. Pas përfundimit të luftës, fuqitë aleate nisën arrestimet e krerëve nazistë të luftës, por Myler mungonte edhe ndër të vdekurit, edhe ndër të gjallët.
Ne verë 1945 shërbimet amerikane dhe britanike filluan hetimet për ti dhënë një përgjigje fatit të jetës së Myler.
Gjatë procesit gjyqësor në Nuremberg, emri i Myler i përmend pak dhe fati i tij u konsiderua i mbyllur.
“Të gjithë e vërtetojnë që ka qenë deri në momentet e fundit pranë Hitlerit. Papritur u zhduk. Në kohën që filloi të veprojë gjyqi i Nurembergut shumë dolën në gjyq, ndërsa ky person nuk e kishte emrin te të kërkuarit”, thotë Habilaj.
Ndërsa studiuesi Armand Plaka shton se “është ërtetuar që deri 2-3 ditë para vdekjes së Hitlerit ishte prezent dhe komunikonte vazhdimisht nga afër me të. Misteri fillon në daën e vetëvrasjes së Hitlerit, kur dalin edhe teori konspirative. Teksa gjendet certifikata e tij e vdekjes, aleatët e shpallën atë nër kërkim”.
Fati i Myler do të mbulohej me mister për 20 vite me radhë.
“Grupenfyhrer SS dhe njëkohësisht ish zv-ministri i Brendshëm Nazist i Himhler që drejtonte Gestapon, Hajnir Myler nuk ka vdekur në Berlin në 1945 siç u raportua për vite me radhë. Sipas një dëshmie të një agjenti sekret gjermano-lindor që na u prezantua me emrin Helmut Lui, ky i fundit e kishte ndihmuar Myler që pas përfundimit të luftës e kishte dorëzuar te sovjetikët dhe ata e çuan drejt Moskës ku shërbeu si këshilltar i lartë i shërbit sekret. Qëndroi në Bashkimin Sovjetik deri në vitin 1953 ku pas vdekjes së Stalinit, shefi i KGB-së, Lavrenti Beria e dërgoi si instruktor në vendet e tjera komuniste të bllokut lindor”, thotë shkrimi i medias gjermane.
Sipas të njëjtit artikull, Hajnrih Myler në fillim shkoi në Poloni, më pas në çekosllovaki dhe Hungari. Stacioni i fundit i tij do të ishte Tirana.
“Ish shefi i Gestapos Hajnrih Myler sot jeton i qetë në një vilë luksoze në një nga zonat më ekskluzive të Tiranës. Zona është nën mbikëqyrjen e rreptë të sigurimit shqiptar. Myler maskohet nën identitetin e rremë si një kolonel i Sigurimit të Shtetit për sektorin e Zbulimit të Jashtëm me emrin Abedin Beqir Nakoshiri. Për qëndrimin e tij në Shqipëri ka dijeni të plotë vetëm kupola e lartë drejtuese komuniste e shtetit shqiptar, praktikisht Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Hysni Kapo dhe Kadri Hazbiu”, vijon më tej raporti në median gjermane.
Në 6 janar 1964 e përditshmja Frankfurter Rundschau do të shigjetonte regjimin komunist të Tiranës me titullin “A po punon realisht për Shqipërinë ish shefi i Gestapos Henrih Myler?”.
Sipas studiuesit Habital “mund të jetë një disinformim siç ka qenë misterioze gjithë veprimtaria e tij pas luftës”.
Shkrimi i fundit për Myler u botua në tabloidin e madh gjerman “Der Spiegel” në nëntor 1967. “Hainrih Myler ish drejtuesi kriminal i Gestapos Naziste prej vitesh jeton dhe punon në Shqipërinë komuniste nën emrin Abedin Beqiri. Vdekja e tij si pasojë e vetëvrasjes në vitin 1945 është totalisht e falsifikuar pasi sipas ekzaminimeve mjeko-ligjore të bëra në eshtrat e marra doli se ato nuk i përkasin Mylerit. Në Tiranë ai fillimisht jetoi në vilën e drejtorit të bibliotekës së Universitetit të Tiranës. Në verën e 1963 identiteti i tij u zbulua rastësisht nga një inxhinier gjerman në plazhin e Durrësit. Që nga ajo kohë protestat e organizatave anti-fashiste të veteranëve para ambasadës shqiptare në Vjenë sa vijnë e shtohen”, raportoi në atë kohë Der Spiegel.
Interesante në shkrim ishte përmendja e strehuesit të Mylerit në Shqipëri. Bëhet fjalë për banesën e Mihal Hanxharit drejtuesit të bibliotekës së Universitetit të Tiranës i cili kishte përfunduar studimet e larta në Hungari.
E ndodhur para presionit ndërkombëtar Tirana zyrtare u detyrua të reagojë duke e përgënjeshtruar kategorikisht lajmin e strehimit të Myler në Shqipëri. Përgënjeshtrimi u bë në pranverën e vitit 1964 nëpërmjet ATSH-së. “Qeveria e Republikës Popullore të Shqipërisë i hedh poshtë me përbuzje shpifjet e bëra nga shtypi reaksionar gjerman se në vendin tonë strehohet një prej kriminelëve nazistë të luftës së dytë botërore”, thuhet në lajmin e ATSH-së.
Për fatin e Myler në lojë u fut edhe CIA. ekzistojnë së paku dy dokumente të deklasifikuara në vitet 2000 në të cilat dëshmohet se Myler mund të jetë sjellë në Shqipëri nga sovjetikët. Në një dokument të CIA-s të 6 korrikut 1949 thuhet “një numër i panjohur personash me kombësi gjermane, të rekrutuar nga sovjetikët në Gjermaninë Lindore, destinuar për Shqipërinë, raportohet të kenë mbërritur në Vlorë. Gjenerali Myler dhe koloneli Shtajner ishin aktivë në procesin e rekrutimeve. Ky është informacion i paverifikuar”.
Ndërsa dokumenti i dytë më i rëndësishëm i CIA-s rreth figures së Myler i përket 25 dhjetorit 1971.
“Në janar të vitit 1964 gazetari Peter Shtahle publikoi një artikull me titullin sensacional ‘Hajnrih Myler i Gestapos strehohet në Shqipëri’. Ish drejtuesi gjakatar i Gestapos naziste jeton me statusin e azilantit politik në Shqipëri i kamufluar me emrin Abedin Beqir Nakoshiri. Në fakt ekziston dikush me këtë emër në Shqipëri por nuk është Hajnrih Myler”.
Deri tani nuk ka asnjë dokument të kohës apo të sigurimit të Shtetit që të dëshmojë faktin se Myler ka jetuar në Shqipëri. Vetëm CIA, duke marrë për bazë dokumente të grumbulluara deri në vitin 1971 thotë se ka shumë të ngjarë që Hajnrih Myler shefi i GESTAPO-s të ketë humbur jetën në vitin 1945 në Berlin. “Shërbimet inteligjente sovjektike dhe çekosllovake qarkulluan thashetheme se Myler ishte arratisur në Perëndim dhe kjo ka pak vend për dyshim. Këto thashetheme u përhapën sa duket për të kompensuar akuzat se sovjetikët kishin strehuar kriminelin. Ka indikacione të forta por asnjë prove që Myler bashkëpunoi me sovjetikët. Ka indikacione të forta, por asnjë provë që ai vdiq në Berlin”, thuhet në raportet e CIA-s.